Home Lajmet Rikthimi i talebanëve/Pse Afganistani ra kaq lehtë dhe kaq shpejt në duart...

Rikthimi i talebanëve/Pse Afganistani ra kaq lehtë dhe kaq shpejt në duart e talebanëve?

89
0

Shteti i ri me sistem të ri politik sipas Sheriatit tashmë zyrtarisht quhet Emirati Islamik i Afganistanit.

Presidenti amerikan Joe Biden deklaroi se nuk mjafton të kesh numër të madh të ushtarëve, pajisje më moderne ushtarake, sepse këto nuk e fitojnë luftën, pra epërsia në aspektin material nuk e fiton luftën, por motivi dhe morali që ke ndaj një qëllimi apo synimi.
Biden tha se ushtria amerikane edhe po të qëndronte edhe 5 vite më shumë do të ndodhte e njëjta gjë, kur nuk ke moral dhe synim të qartë nuk fiton dot.

Plani Marshall i SHBA-së funksionoi mirë për rindërtimin e Evropës pas Luftës së Dytë Botërore me vetëm 204.66 miliardë dollarë në paratë e sotme.

Por pas sulmeve të 11 shtatorit, Uashingtoni shpenzoi më shumë se 2 trilionë dollarë për luftën në Afganistan në dy dekada.

Rreth 83 miliardë dollarë nga ato para shkuan për ndërtimin dhe armatosjen e ushtrisë afgane. Me fjalë të tjera, SHBA shpenzoi 300 milionë dollarë në ditë.

Megjithatë nuk funksionoi.

Me gjithë rezistencën heroike, shumë ushtarë dhe komandantë afganë u larguan para se qytetet të fillonin të binin njëri pas tjetrit.

Më në fund, më 15 gusht 2021, presidenti Ashraf Ghani së bashku me zyrtarë të lartë u larguan nga vendi dhe talebanët hynë në kryeqytetin Kabul, fitues dhe të qetë, pa qëlluar asnjë plumb të vetëm.

Por si mund të ndodhte kaq lehtë dhe shpejt?

Në këtë drejtim, Masoud Imani Kalesar, përmes Euroneës sjell disa elemente që mund të ndihmojnë për të dhënë një shpjegim.

Talebanët dhe islamizmi i ngurtësuar në betejë

Sipas Kalesar, disa afganë anti-talebanë do të argumentonin se luftëtarët themelore talebane eksportohen nga Pakistani dhe nuk janë të rrënjosur thellë në Afganistan.

Por kjo nuk është mjaftueshëm e vërtetë.

Sipas tij, feja dhe islamizmi janë të rrënjosura thellë në Afganistan.

“Talebanët kanë korrur frytet e saj në një shoqëri në të cilën 60% e popullsisë së saj 37 milionëshe janë analfabetë dhe 74% jetojnë në zonat rurale”.

“Grupi ka një bazë të fortë mes atyre si dhe mes personelit të ushtrisë dhe policisë të cilët do t’i kishin parë luftëtarët talebanë si ‘besimtarë të vërtetë dhe myslimanë’, duke shmangur kështu pushkatimin e tyre dhe madje edhe bashkëpunimin me ta”.

“Para se talebanët të rimarrin pushtetin në vitin 2021, shumë prej tyre kishin luftuar së pari me Ushtrinë e Kuqe Sovjetike, pastaj kundër Muxhahedinëve të tjerë gjatë luftës civile deri në ardhjen në pushtet të tyre më 1996”.

“Emirati i tyre islamik u shpërbë në vitin 2001 me pushtimin amerikan të Afganistanit pas sulmet e 11 shtatorit dhe duke refuzuar dorëzimin e Osama bin Ladenit në SHBA”.

“Ata vazhduan të luftojnë kundër Shteteve të Bashkuara, i detyruan ata në tryezën e negociatave në Katar dhe më në fund dolën fitues pas ‘luftës së qyteteve’”, shkruan ai.

Morali, besimi dhe një palë çizme të ushtrisë amerikane

Sipas Masoud Imani Kalesar, më shumë se 300,000 ushtarë afganë ishin të pajisur me pushkë të përparuara amerikane, por jo me moral.

“Prej vitesh ata janë goditur nga korrupsioni dhe shpagimet dhe mbi të gjitha një ndjenjë tradhtie nga qeveria dhe zyrtarët, shumica e të cilëve ishin të korruptuar dhe kujdeseshin për xhepat dhe klanet e tyre dhe jo për kombin”.

“Rreth 13 vjet më parë, një miku im afgan, më dhuroi një palë çizme të ushtrisë amerikane të blera nga një burrë i mesëm para bazës ajrore Bagram, me sa duket në këmbim të hashashit afgan dhe drejtpërdrejt nga një ushtar amerikan ose nga një zyrtar i ushtrisë afgane”, shkruan më tej, Masoud Imani Kalesar, në analizën e tij për Euroneës, përcjell Telegrafi.

Sipas tij, një ushtar i injoruar nuk do të luftojë nën një komandant ose udhëheqje të korruptuar.

“Qeveria afgane nuk ishte kurrë një qeveri e unifikuar. Fuqia në kryeqytet u nda midis klaneve Ghani dhe Abdullah Abdullah”.

“Në të kundërt, talebanët u bashkuan në emër të ‘Islamit themelor’ për të cilin ata kishin luftuar për 40 vjet dhe po jepnin jetën për të me anë të misioneve vetëvrasëse”.

Një “lojë bixhozi” Trump-Biden

Sipas vlerësimit të Masoud Imani Kalesar, Donald Trump filloi me “një dorë të keqe”, Joe Biden “e luajti atë në mënyrën më të keqe të mundshme”.

“Trump i dha talebanëve njohje politike duke negociuar drejtpërdrejt me grupin, duke lënë mënjanë dhe duke detyruar qeverinë afgane të lirojë më shumë se 5000 luftëtarë talebanë nga burgjet”.

Ai tutje mendon se Biden vuri gozhdën e fundit në arkivolin e qeverisë dhe ushtrisë afgane nga e ashtuquajtura “tërheqje e rregullt” e forcave amerikane.

Me sa duket, thotë tutje Kalesar, SHBA ka besuar se talebanët: nuk do të shkojnë kundër interesave të SHBA-së, nuk do të lejojnë që toka afgane të përdoret kundër amerikanëve, nuk do të strehojë al-Kaedën dhe do të jetë “më e butë” sesa në vitet ’90 -kur ata po qeverisnin vendin – mbi gratë dhe të drejtat e njeriut.

“Me shumë mundësi, pas dyerve të mbyllura të të ashtuquajturave negociata paqeje në Katar, ka pasur më shumë ‘jep-merr’ mes SHBA-së dhe talebanëve, ende për t’u zbuluar dhe deklasifikuar”.

Klane mbi atdheun

Siç shkruan analisti, takimi i tij i parë me afganët nuk ishte me një nga 3.5 milionë refugjatët afganë në Iran, atdheun e tij, por në Indi ku ishte student.

“Unë vura re burrat e zgjuar dhe brilantë, të cilët më vonë u bënë zyrtarë të rinj të rangut të lartë në Kabul pothuajse brenda natës, kishin një gjë të përbashkët: besnikëria e tyre nuk ishte në radhë të parë ndaj ‘shtetit-komb’, por ndaj përkatësive të tyre etnike, klanore ose gjuhësore. Besnikëria e fortë ndaj grupeve etnike të Pashtunëve, Taxhikanëve, Hazareve, Uzbekistëve, etj., plus rajonalizmi dhe klanizmi janë thembra kryesore e Akilit e afganëve”.

Marrëdhëniet ndërkombëtare

Sipas vlerësimit të Masoud Imani Kalesar, interesi i Shteteve të Bashkuara ishte i qartë: t’i jepte fund luftës së saj më të gjatë dhe t’i “sillte djemtë në shtëpi” me çdo kusht, përfshirë trajtimin me talebanët.

Pakistani, nga ana tjetër dhe për një kohë të gjatë, thotë ai, ka luajtur me kartat e “talebanëve” dhe “luftimit të ekstremizmit” për hir të përfitimeve financiare amerikane.

“Islamabadi e ka përcaktuar prej kohësh doktrinën e saj në Afganistan për të kundërpeshuar armikun e saj të betuar, Indinë, nga ndikimi dhe të pasurit një gjurmë në Afganistan”.

“Islamabadi do të miratonte mbështetje të mëtejshme të talebanëve nëse është e nevojshme. Kjo është arsyeja pse paqja në Afganistan varet nga pajtimi midis dy fqinjëve bërthamorë, Pakistanit dhe Indisë”.

“Nga ana tjetër, Rusia, Kina dhe Irani shijuan shfaqjen e zvogëlimit të ndikimit të SHBA në rajon duke pritur disa nga udhëheqësit e talebanëve në Moskë, Pekin dhe Teheran”.

“Me një zvogëlim të ndikimit amerikan dhe tërheqjen e forcave perëndimore nga Afganistani si dhe dobësimin e qeverisë në Kabul, të tre aleatët panë një mundësi me talebanët”.

“Në të vërtetë, aleanca anti-amerikane e Moskës-Pekin-Teheran kontribuoi në rrëzimin e Kabulit me miratimin e nënkuptuar të talebanëve”.

“Ambasadat e të tre vendeve funksionojnë tani në Kabul ndërsa shumë të tjerë kanë evakuuar stafin e tyre”, shkruan në analizën e tij Masoud Imani Kalesar.

A do të njihnin të tre dhe plus disa vende të tjera si Arabia Saudite dhe do të bënin biznes me ‘talebanët e rinj’?

Me shumë mundësi po, nëse talebanët vendosin një shkallë stabiliteti, ligji dhe rendi, mendon Masoud Imani Kalesar.

“Bashkimi Evropian, megjithatë, do të mbetet skeptik ndaj ‘radikalëve pragmatikë’ të cilët po përpiqen të sigurojnë Perëndimin se ata janë një ‘talebanë të rinj’ që respektojnë të drejtat e njeriut, veçanërisht ato të grave afgane”.

Do theksuar se afganët në më pak se 130 vjet kanë mundur tri perandori të mëdha të botës: dy herë kanë mposhtur ushtrinë pushtuese britanike, njëherë ushtrinë e Bashkimit Sovjektik dhe së fundi pas një lufte 20 vjeçare SHBA-të dhe NATO-n.
A do të merr dikush guximin që në të ardhmen t’ia mësyjë pushtimit të Afganistanit, varrit të fuqive të mëdha. Pak e besueshme.

Në aeroportin “Hamid Karzai” në Kabul është duke vazhduar evakuimi i zyrtarëve të ambasadave perendimore, i zyrtarëve të NATO-s dhe i një liste afganësh që gjatë 20 vjetëve kishin punuar për amerikanët, NATO-n dhe perendimorët.
Në krejt këtë episod, zyrtarë të lartë amerikanë kanë theksuar se janë duke bashkëpunuar me talebanët për evakuimin, ndërsa njëjtë ka deklaruar edhe kryeminstri britanik Boris Johnson.

Talebanët duken më të moderuar dhe kanë premtuar reforma në rrafshin e të drejtave të njeriut dhe të grave. Ata sapo zbritën fitimtar në Kabul deklaruan se do të njohin të drejtat e njeriut dhe të grave, të cilat do të lejohen të punojnë, të shkollohen, të jenë pjesë e institucioneve të shtetit, të punojnë në televizione, por këto të drejta do të jenë në përputhje me sistemin e Sheriatit. Pra, në Afganistan nuk do të ketë sistem demokratik të modelit perendimor.

Afganistani ka 650 mijë kilometra katrorë dhe 37 milionë banorë, prej tyre 74% jetojnë në zonat rurale, mesatarja e jetës është 67 vjet e lartë.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here